Vorum systurnar og makar að spá í því um daginn af hverju geispi smitast... ég ákvað að ganga í málið og tékkaði á vísindavefnum hvað þeir sögðu.
Ég fann tvennt sem vakti athygli mína. Annað er afhverju við geispum og svo afhverju geispi smitast. Ég ætla að henda báðum svörum hérna inn á svo njótið
Af hverju geispum við? ,,Spurningin um hvers vegna dýr, og þar með menn, geispa er ennþá að
valda vísindamönnum erfiðleikum. Þó eru til þrjár meginkenningar um það
hvers vegna við geispum.
Í fyrsta lagi er lífeðlisfræðileg skýring sem felst í því að dýr geispi
til að ná meira súrefni inn í líkamann eða til að losa líkamann við
koldíoxíð, sem verður til við öndun og orkumyndun í líkamanum. Samkvæmt
þessari skýringu geispum við þegar syfja sækir að vegna þess að þá
verði öndun hægari og því vanti líkamann súrefni og þurfi að losna við
koldíoxíð.
Önnur skýring er svokölluð leiðindaskýring sem gengur út á að við
geispum vegna leiðinda. Hvernig þessi skýring svarar spurningunni er
erfitt að sjá nema við getum gefið okkur að það sé leiðinlegt að finna
til syfju.
Í þriðja lagi er það þróunarkenningin sem segir að geispi sé til þess
að sýna tennurnar. Hins vegar er erfitt að tengja það við syfju.
Geispar hafa verið rannsakaðir talsvert mikið og það merkilega er að um
er að ræða blöndu ósjálfráðs viðbragðs og sjálfráðrar hreyfingar.
Þannig þekkja eflaust margir hvernig geispar koma af sjálfu sér en
einnig það að hægt er að halda þeim niðri ef aðstæður krefjast þess og
jafnvel framkalla þá ef þörf er á.
Maður að nafni Provine hefur rannsakað geispa talsvert og telur hann
sig hafa afsannað allar þessar kenningar. Við rannsóknir sínar hefur
hann meðal annars kannað hvort geispar tengist öðrum athöfnum mannsins.
Á grundvelli þess að geispar tengjast gjarnan því að fólk teygir úr sér
hefur hann sett fram fjórðu kenninguna sem er að geispi sé í raun
teygjuhreyfing fyrir andlitið."
Af hverju er geispi smitandi? ,,Svo er að sjá sem við séum enn fjær því að skilja hvers vegna geispi
virðist smitandi, en staðreyndin er sú að meira en helmingur fólks
geispar innan við fimm mínútum eftir að hafa séð einhvern annan geispa.
Geispi „smitast“ þó ekki aðeins með „sjón“ heldur getur dugað að heyra
í geispa eða jafnvel bara lesa eða hugsa um hann til þess að byrja
sjálfur að geispa.
Það eru ekki bara mennirnir sem geispa heldur líka dýr eins og hundar,
kettir og jafnvel fiskar. Ein þeirra skýringa sem komið hafa fram á því
hvers vegna geispi er smitandi tengist þeirri hugmynd að þetta sé
ákveðin samskiptaleið dýra til að koma á framfæri upplýsingum um
breyttar aðstæður annaðhvort í umhverfinu eða hjá dýrinu sjálfu. Út frá
þessari skýringu er líklegt að smitandi áhrif geispa sé hluti af
samskiptum innan hóps dýra, jafnvel einhvers konar samhæfð eða
samstillt hegðun. Sé þetta raunin þá er geispi hjá mönnum leifar
hegðunar eða viðbragða sem hefur tapað tilgangi sínum þegar tegundin
þróaðist og hefur enga sérstaka merkingu nú í dag.
Önnur skýring á því hvers vegna geispi breiðist út í hópi fólks tengist
þeirri kenningu að geispi sé leið líkamans til þess að ná sér í aukið
súrefni eða losa sig við uppsafnað koldíoxíð. Hugmyndin er á þá leið að
þar sem stærri hópur framleiði meira af koldíoxíð þá förum við að
geispa þegar við erum innan um fólk til þess að losa okkur við
koldíoxíð, en komum þá jafnframt af stað einhverskonar keðjuverkun og
hinir fara að geispa líka.
Rannsóknir hafa þó sýnt að aukið súrefni dregur ekki úr geispa og minni
styrkur koldíoxíðs kemur heldur ekki í veg fyrir geispa. Sé það rétt
gengur skýringin á smiti geispa vegna aukins styrks á koldíoxíði í
umhverfinu ekki upp.
Vísindin eiga enn eftir að koma með fullnægjandi skýringu á því hvers
vegna geispi er smitandi. En gaman væri að vita hversu margir lesendur
geispuðu á meðan þeir lásu þetta svar."
*geisp*... þar hafið þið það.
Ljóskan geispandi